Historia

Historia Wyrzyskiej Kolei Powiatowej

Poznaj dzieje kolejki od jej budowy, przez czas świetności i problemy lat 90-tych, aż do dziś.

1889

600 mm

W 1889 r. na Światowej Wystawie Techniki w Paryżu Francuz Paul Albert Decauvill zademonstrował kolej wąskotorową o szerokości osi 600 mm.

1892

Kolejki dojazdowe

Władze Prus już w 1892 r. wydały ustawę o kolejkach dojazdowych. Zachęciło to władze samorządowe do realizacji kolejnych kolejkowych projektów. Żywe zainteresowanie wykazali przede wszystkim właściciele majątków ziemskich, dla których transport płodów rolnych był ogromnym problemem. W tym okresie w powiecie wyrzyskim istniały już dwie cukrownie - w Nieżychowie i Rudkach - oraz kilka gorzelni. Na ich potrzeby pracowały wszystkie majątki ziemskie w regionie. Kłopoty z transportem były tu codziennością.

1894

Powstanie spółki i budowa

Spółka akcyjna "Wyrzyskie Koleje Powiatowe" powstała w 1894 r. W ciągu sześciu lat zgromadziła kapitał zakładowy 5 mln 229 tys. marek. Budowę kolei rozpoczęto 30.05.1894 r. Prace prowadzono przy pomocy ok. 400 żołnierzy z 3. Regimentu Saperów Kolejowych, wyszkolonych do tego typu zadań. W ciągu sierpnia i września 1894 r. zniwelowano teren, przygotowano nasypy i ułożono tory między Białośliwiem a Łobżenicą. Następnie zaczęto prace przy układaniu torów, budowie bocznic oraz urządzeń i obiektów stacyjnych. Budowę całej linii (łącznie z telefonizacją) zakończono w połowie grudnia 1894 r. 19 grudnia pojechał nią pierwszy transport buraków cukrowych.

1895

Ruch towarowy i pasażerski

Historyczną datą dla wyrzyskiej kolejki jest 5.02.1895 r. Wtedy to otwarto ruch towarowy na pierwszej linii z Białośliwia do Łobżenicy (dł. 29,22 km) z odgałęzieniem z Czajcza przez Wysoczką do Wysokiej (dł. ok. 5 km). 21.02.1895 r. uruchomiono na niej ruch pasażerski i pocztowy. Druga linia kolejki (dł. ok. 18,5 km): Łobżenica - Witosław dla ruchu została udostępniona 15.05.1895 r. Trzecia linia: Nakło nad Notecią do Olszewki Wyrzyskiej (dł. 22 km) zaczęła funkcjonować 3.10.1895 r. W ciągu roku całkowita długość wyrzyskiej kolejki osiągnęła ponad 64 km - tempo robót było imponujące. Koszt wybudowania trzech linii kolejowych wyniósł ok. 2 mln 45 tys. marek.

1898

Budowa nowych linii

Budowę "nowych linii" rozpoczęto latem 1898 r. na odcinku Kocik Młyn - Wysoka. Jednocześnie budowano trasę z Olszewki przez Sadki - Radzicz - Famierowo do stacji Nieżychowo Zakłady Przemysłowe. Uroczyste otwarcie tych dwóch tras odbyło się 21.09.1901 r. w Białośliwiu. 1.10.1908 r. uruchomiono linię z Białośliwia do portu na Noteci.

1901-1914

Przed I wojną światową

W 1905 r. łączna długość linii Wyrzyskiej Kolei Powiatowej wynosiła 150,16 km ("stare trasy" 74,85 km, "nowe trasy" 75,31 km). Była to jedna z najdłuższych kolei wąskotorowych w Prusach Wschodnich. Na kolejce odbywał się głównie transport towarowy. Wagony osobowe doczepiano do składów towarowych, a czas przejazdu wynosił:
Łobżenica - Witosław - 1 godz.
Łobżenica - Białośliwie przez Czajcze i Wysoką - 3 godz.
Łobżenica - Nakło - 3,5 godz.

Według rozkładu jazdy z 1914 r. z Białośliwia przez Nieżychowo do Nakła i z powrotem kursował jeden pociąg osobowy, w piątki odjazd z Białośliwia o 4:00 rano, odjazd powrotny z Nakła o 14:15. Kurs w jedną stronę trwał 4 godziny (58 km).

Główna stacja, siedziba dyrekcji, główna parowozownia i warsztaty naprawcze na początku funkcjonowania kolejki mieściły się w Łobżenicy. Po 1906 r. główną stacją stało się Białośliwie.

W 1910 r. WKP miała na stanie 7 parowozów dwuosiowych, 4 parowozy trzyosiowe, 2 parowozy czteroosiowe, 6 wagonów osobowych dwuosiowych, 2 wagony bagażowo-pocztowe, 385 wagonów towarowych dwuosiowych i 54 wagony towarowe czteroosiowe. Jak wielkie było zapotrzebowanie na usługi kolejki, świadczą dane m.in. z 1911 r. o przewozie osób - prawie 113 tys. i towarów - ponad 190 tys. ton. W tym okresie wyróżniano cztery główne stacje - Białośliwie, Łobżenicę, Witosław i Nakło. Na ich czele stali zawiadowcy.

1920

Przejście pod polski zarząd

W styczniu 1920 r. Wyrzyska Kolej Powiatowa przeszła pod polski zarząd, nadal jednak pozostawała pod zarządem powiatu wyrzyskiego. W latach 1921-1922 z Łobżenicy do Białośliwia przeniesiono parowozownię główną z całym zapleczem technicznym. Od tego momentu oficjalna nazwa brzmiała Wyrzyskie Koleje Powiatowe z dyrekcją w Białośliwiu. W 1925 r. długość eksploatowanych linii wynosiła 132,6 km.

1939-1944

Czasy II wojny światowej

Podczas II wojny światowej kolejka funkcjonowała nieprzerwanie. W dyrekcji, na kierowniczych stanowiskach, zasiadali jednak Niemcy. Po zakończeniu wojny Wyrzyska Kolej Powiatowa znalazła się początkowo pod zarządem Powiatowej Rady Narodowej w Wyrzysku.

po 1945

Po II wojnie światowej

Latem 1945 r. na tory wyruszyły pociągi mieszane z ludźmi i towarami (dopiero w 1949 r. ostatecznie oddzielono ruch towarowy od osobowego). Pierwsze składy z wagonami osobowymi jeździły na trasach: Białośliwie - Wysoka - Łobżenica oraz Łobżenica - Nakło. Pociągi poruszały się z "zawrotną" prędkością 20 km/h. W 1949 r. W 1949 r. Wyrzyska Kolej Powiatowa została przejęta przez PKP i zespolona z Bydgoską Koleją Powiatową. Powstał zakład o nazwie Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Wąskotorowe PKP, który dysponował liniami o łącznej długości 256 km. Od 1957 r. obowiązywała nazwa Bydgoskie Koleje Dojazdowe.

Lata 50-te

Okres świetności kolejki

Lata 50-te XX w. były z pewnością okresem świetności kolejki. Z roku na rok wzrastał przewóz ludzi i towarów (przede wszystkim buraków cukrowych, węgla i nawozów sztucznych). W szczytowym okresie przewieziono: 1954 r. - 298 tys. ton, 1955 r. - 256 tys. ton, 1958 r. - 293 tys. ton towarów. W latach 1954 i 1955 przewieziono po 1,5 mln ludzi. W tym okresie na sieć kolei trafiła duża ilość taboru z innych regionów Polski, gdzie dokonywano przekucia torów z prześwitu 600 na 750 mm. Na stanie znajdowały się 24 parowozy, 3 wagony motorowe, 20 wagonów bagażowych i 573 wagony towarowe.

Lata 60-te i następne

Zmierzch kolei wąskotorowych

Zmierzch kolei wąskotorowych rozpoczął się już na początku lat 60-tych minionego wieku. Jako pierwsze załamały się przewozy osobowe, co było bezpośrednio związane z budową sieci połączeń PKS. Po nich zaczęły też upadać przewozy towarowe, gdyż wiele przedsiębiorstw zaczęło korzystać z własnego transportu.

Brak lokomotyw był wielkim problemem w latach 70-tych XX w. Dla ratowania sytuacji zamówiono wówczas w rumuńskiej fabryce lokomotywy spalinowe o mocy 300 KM. 7 takich maszyn (Lyd2) przybyło 21.11.1977 r. Później dojechało jeszcze 8. Tym samym "Rumuny" - jak nazywano te lokomotywy - "pracowały" na torach w schyłkowym okresie kolejki. Pod koniec lat 80-tych XX w. rozpoczęła się stopniowa likwidacja ruchu. 1.07.1988 r. zamknięto ruch z Dębna do Witosławia. Ostatni pociąg osobowy na trasę Białośliwie - Łobżenica - Wysoka - Białośliwie wyjechał 26.03.1988 r. o godz. 5:08. Ruch na trasie Radzicz - Zakłady Przemysłowe i Liszkowo - Dębno został zamknięty 1.01.1992 r.

1994

Zaniechanie przewozów

Smutną historyczną datą był 1.01.19947 r. Wówczas to, po stu latach działalności, całkowicie zaniechano przewozów na szlakach Bydgoskich Kolei Dojazdowych. Nastąpiło ściąganie taboru z kolejki do stacji w Nakle i Białośliwiu. Część taboru przekazano kolei wąskotorowej w Żninie, resztę cięto na części i odprowadzano na złom. Ocalało jedynie około 70 wagonów, nad którymi pieczę objął Wojewódzki Konserwator Zabytków w Pile.

U progu XXI w.

Walka o ocalenie

W latach 90-tych odbyło się jedynie kilka przejazdów okolicznościowych. Przez cały okres lat 90-tych trwały usilne starania lokalnych władz, mediów i miłośników wąskotorówek o przekazanie mienia kolejki przez PKP na rzecz gminy, samorządów lokalnych. W 1999 r. Klub Modelarzy Kolejowych z Poznania, który dysponował odrestaurowaną lokomotywą parową Borsig zgłosił pomysł, żeby uruchomić kursy pociągów specjalnych na istniejącym jeszcze odcinku Białośliwie - Łobżenica. Chwilowa reaktywacja kolejki odbiła się szerokim echem w regionie.

2000

Powstanie TWKP

Podjęte w związku z uruchomieniem wspomnianych przejazdów rozmowy ze Starostwem Powiatowym w Pile kontynuowano, czego owocem było powołanie w 2000 r. Towarzystwa Wyrzyska Kolejka Powiatowa z siedzibą w Białośliwiu, które za zadanie postawiło sobie uratowanie i zagospodarowanie pozostałego majątku kolejki przy współpracy lokalnych samorządów. Działalność TWKP zaowocowała m.in. pojawieniem się nowego taboru i przygotowaniem szlaku Białośliwie - Kocik Młyn.

12.10.2002 r. w trasę wyruszyły pierwsze pociągi turystyczne. W 2008 r. całe zaplecze kolei wąskotorowej w Białośliwiu wraz ze stacją normalnotorową i taborem zostało wpisane przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do rejestru zabytków, co zagwarantowało im pełną ochronę prawną.

2009

Przejęcie majątku przez Powiat Pilski

1.04.2009 r. Powiat Pilski przejął ostatecznie majątek Wyrzyskiej Kolei Powiatowej od Zakładu Nieruchomości PKP i z końcem tego roku przekazał go w administrowanie Powiatowemu Zarządowi Dróg w Pile. Operatorem kolejki zostało Towarzystwo WKP. Od tego czasu powiat stara się znaleźć inwestora, przy pomocy którego możliwe będzie doprowadzenie kolejki do dawnej świetności.

488 square miles

Explore Brooklyn

Rugged and vast, Brooklyn is a road-tripper’s dream. Driving gives you the freedom to travel at your own pace – pull over and take in the scenery along the way or break up the journey with hiking and kayaking.

Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet.

Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua.

SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI

Dowiedz się więcej o działalności TWKP!
Zapraszamy do włączenia się w prace stowarzyszenia.